Sual cümlələri (Interrogative sentences) — qayda və nümunələr
Bu bölmənin sualları həm düzgün sual sözünün seçimini, həm sual qurarkən köməkçi felin yerini yoxlayır. Ən çox rast gəlinən tələ — mübtədaya aid sualların köməkçi fel olmadan qurulması və Present Perfect-in "when" sualı ilə birləşdirilməsidir.
A — Sual sözünün seçimi
Which, what, whose
Məhdud, tanınan bir qrupdan seçim edərkən which işlədilir (adətən of ilə), limitsiz seçimdə what, mülkiyyəti soruşarkən isə whose işlədilir.
- Sinif otağının döşəməsində kiminsə unutduğu qələmi tapan müəllim onun sahibini müəyyən etmək istəyir: Whose pencil is this? (Mülkiyyəti soruşan sual sözü whose işlənir.)
What kind of
İsim sifətlə təsvir olunubsa (a strange thing, a pleasant event), sual what kind of birləşməsi ilə verilir, sadə what kifayət etmir.
- Dostun dünən qəribə bir hadisə baş verdiyini eşidib, amma nə olduğunu bilmir və təfərrüat almaq istəyir: What kind of thing happened yesterday? (İsim 'a strange thing' sifətlə təsvir olunduğu üçün sadə what kifayət etmir, what kind of işlənir.)
How much, how many, how long
Saya gəlməyən isimlərlə how much, sayıla bilən cəm isimlərlə how many işlədilir; müddəti soruşarkən isə how long işlədilir.
- Çayı içərkən onun nə qədər şirin olduğunu görüb fincandakı şəkərin miqdarını maraqla soruşursan: How much sugar is there in the cup? (Şəkər saya gəlməyən isim olduğu üçün how much işlənir, how many yox.)
- Muzeydə gəzdiyin bir otağı xatırlayaraq divarlarda neçə əsər asıldığını dostuna izah etməyə çalışırsan: How many pictures were there on the walls? (Pictures sayıla bilən cəm isim olduğu üçün how many işlənir.)
B — Köməkçi felin yeri: adi sual və mübtəda sualı
Adi sual: do/does/did əvvələ keçir
Adi felli cümlələrdə sual köməkçi fel do/does/did ilə qurulur, o mübtədadan əvvələ keçir, əsas fel isə bare-infinitiv qalır.
- Şagird testə hazırlaşarkən sinifdə diktenin məhz hansı gün yazıldığını xatırlamağa çalışıb müəllimdən soruşur: When did we write a dictation? (Adi felli cümlədə sual did köməkçi feli ilə qurulur, o mübtədadan (we) əvvələ keçir.)
- İş yoldaşı hər gün nahar vaxtı yoxa çıxan Nikin harada nahar etdiyini maraqla soruşur: Where does Nick have lunch? (Üçüncü şəxs tək üçün köməkçi fel does mübtədadan əvvələ keçir, əsas fel have bare-infinitiv qalır.)
Mübtəda sualı: köməkçi fel yoxdur
Sual mübtədanın özünə yönəlibsə (kim/nə etdi?), köməkçi fel işlədilmir — fel birbaşa sual sözündən sonra gəlir.
- Yolda polis maşınları və sınmış bir avtomobili görən sürücü kənarda dayanmış adamdan hadisənin nə olduğunu soruşur: What happened on the road yesterday? (Sual mübtədaya yönəldiyi üçün köməkçi fel işlənmir, fel birbaşa sual sözündən sonra gəlir.)
- Küçədə bir maşının ətrafına toplaşan izdihamı görən qonşu kimlərin bura yığışdığını soruşur: Who gathered round the car? (Mübtəda sualıdır, ona görə did köməkçi feli işlənmir.)
C — Present Perfect və when sualı
| Kontekst | Sual sözü | Situasiya və nümunə |
|---|---|---|
| Konkret keçmiş an soruşulur | when → Past Simple-ə keçir | Turist muzeyin qapalı olduğunu görüb, konkret olaraq bunun nə vaxt baş verdiyini soruşur: When was the museum closed? (When konkret keçmiş anı soruşduğu üçün Present Perfect yox, Past Simple işlənir.) |
| Davam edən müddət soruşulur | how long → Present Perfect qalır | Eyni turist muzeyin nə vaxtdan bəri deyil, artıq neçə müddətdir qapalı qaldığını öyrənmək istəyir: How long has the museum been closed? (Davam edən müddət soruşulduğu üçün Present Perfect saxlanılır.) |
| Təkrar sayı soruşulur | how many times → Present Perfect qalır | İclasda eyni mövzu təkrar-təkrar gündəmə gətirilir və iştirakçılardan biri bunun artıq neçə dəfə müzakirə olunduğunu soruşur: How many times has the subject been discussed? (Təkrar sayı soruşulduğu üçün Present Perfect saxlanılır.) |
Qaydanın davamı tətbiqdədir:
- D — have to / had to ilə suallar
- E — Ön qoşmanın yeri
- F — Tag questions və dolayı suallar
Bu mövzu üzrə 96 test sualı izahlı cavablarla tətbiqdə sizi gözləyir.